Handleiding om leerlingen met een visuele beperking naar het eindexamen Voortgezet Onderwijs toe te leiden.

Snelmenu

1.Wat dient een school formeel te doen? 2.Wat dient een school praktisch te doen? a. T.a.v. de examenruimte b. Welke hulpmiddelen kunnen er ingezet worden tijdens het examen c. Hoe regelt de school de verlenging van tijd d. Extra personen aanwezig tijdens het examen 3.Checklist bijzondere maatregelen/aandachtspunten. 4.Protocol geheimhouding bij CSE. 5.Aanwijzingen voor het gebruik van een laptop. 6.Tips

1. Wat dient een school formeel te doen?

Volgens artikel 55 van het eindexamenbesluit kan de directeur toestaan aan een kandidaat met (een) beperking(en) het examen geheel of gedeeltelijk af te leggen op een wijze die is aangepast aan de mogelijkheden van die kandidaat.

Zie bijlage 1: artikel 55. Naar bijlagen

1. Voor 1 november van het examenjaar dienen alle eindexamenleerlingen bij DUO – IB-Groep aangemeld te worden via het elektronische schooldossier. Dit geldt ook voor de leerlingen  met een visuele beperking.

1.1.Ook kunnen speciale uitvoeringen van de schriftelijke examens, qua leesvorm, worden besteld. Deze examens worden niet inhoudelijk aangepast.
Het gaat dan om:
- audiobestanden (Daisy-format),
- digitale tekstbestanden (PDF) t.b.v. vergroting of spraak.

Zie bijlage 2: aangepaste uitvoeringen centrale examens   Naar bijlagen

1.2.Voor braille leerlingen of zeer slechtziende leerlingen worden ook speciale uitvoeringen van de schriftelijke examens geleverd. Van deze examens wordt ook de inhoud aangepast. Hiervoor worden de opgaven ruim voor de examens beoordeeld door deskundigen. Afbeeldingen worden dan omschreven, formules worden
lineair gemaakt, vragen m.b.t. ‘scannend lezen’ vervallen en opgaven worden zonodig aangepast of vervangen door gelijkwaardige opgaven.
Vanaf 2010 wordt ook HAVO Wiskunde A  aangepast.
Vanaf 2011 wordtals pilot VWO Wiskunde A + C aangepast geleverd. Het gaat echter om een pilot. Het is dan ook handig om een gecommiteerde, welke ook tweede corrector is, achter de hand te hebben om alsnog over te gaan tot mondeling examen (zie 3.1)

Voor het VMBO kunnen alle vakken in aangepaste vorm aangevraagd worden.
Het gaat dan om:
- braille
- tekstbestanden (Word)
- audiobestanden(Daisy-format), indien nodig aangepast.
Meer informatie volg de volgende link onder Leesvormen.

Deze moeten gemeld worden in het elektronisch schooldossier.

Examens in het 2de tijdvak worden in principe niet inhoudelijk aangepast.
Tenzij van te voren duidelijk is dat van het 2de tijdvak gebruik gemaakt gaat worden,
bijvoorbeeld door onvoorziene omstandigheden, kunnen wel aangepaste examens aangevraagd worden.
De tijd om aan te passen is dan kort. De uiterste datum van aanvragen is dan de laatste dag van het 1ste tijdvak.
Het 3de tijdvak kan wel inhoudelijk worden aangepast, dit wordt dan aangevraagd na de
examenuitslag.

1.3. Vervangende examens voor braille- en zeer slechtziende leerlingen:
Bij havo/vwo worden voor onderstaande vakken géén inhoudelijk aangepaste examens gemaakt.

Deze vakken mogen individueel (schriftelijk en/of mondeling) geëxamineerd worden i.p.v. het officiële centraal bschriftelijk eindexamen.
- aardrijkskunde in verband met het gebruik van een atlas.
- wiskunde B en D in verband met het gebruik van de grafische rekenmachine en in�
   verband met vragen over meetkunde.
- Kunst in verband met het gebruik van een computerexamen met veel visueel materiaal.

Zie Bijlage 3: vakken waarbij een visueel beperkte leerling niet aan het CSE �
                        kan deelnemen.Naar bijlagen

1.4.Voor computerexamens kunnen voor leerlingen met een visuele beperking ook
inhoudelijk aangepaste examens worden besteld.
Dit kan met het bestelformulier: ‘aangepaste computerexamens voor blinde en
slechtziende kandidaten’. Dit formulier kunt u telefonisch bestellen bij DUO - IB-Groep: 050-5998933

Zie bijlage 9: bestelformulier aangepaste computerexamens…… Naar bijlagen

2.     Het bevoegd gezag van de school (directie) inventariseert de (on)mogelijkheden per vak en brengt de gewenste aanpassingen in kaart. Deze aanpassingen kunnen o.a. betrekking hebben op de ruimte waarin het examen wordt afgelegd, de gebruikte hulpmiddelen bij het examen, de extra tijd die nodig is voor het examen en de personen die bij het examen aanwezig zijn. Deze moeten worden gemeld in het elektronisch schooldossier.

2. Wat dient een school praktisch te doen?

a. T.a.v. de examenruimte:

• Is er een aparte ruimte nodig?
• Is de basisverlichting optimaal, of is in de aparte examenruimte extra verlichting nodig?
• Hoe is de lichtinval. Moeten er lichtwerende maatregelen genomen worden?.
• Is er een mogelijkheid om netspanning te gebruiken?
• Is er een verlengsnoer aanwezig?
• Hoe is de ventilatie in de aparte examenruimte?
• Hoe is de gehorigheid in de aparte examenruimte?
• Bij verlengde examentijd moet er rekening gehouden worden met de plaats van de leerling.

b. Welke hulpmiddelen kunnen er ingezet worden tijdens het examen?

• Een geschoonde laptop met eventueel een brailleleesregel.
  Gedigitaliseerde woordenboeken (b.v. aangepast Prisma woordenboek met cd-rom). Mits toestemming directeur examencommissie, met eventueel advies deskundige(AOB-er) en via melding in elekronisch schooldossier.
  Digitale rekenmachine.
  Een reservelaptop met de benodigde software is aan te bevelen.
• Desktop-computer met benodigde software.
• Een lege USB-stick .
• Printer. Deze hoeft niet in dezelfde ruimte te staan. Werk kan worden opgeslagen op een USB-Stick en daarna met de leerling ergens anders het werk uitgeprinen. Uiteraard moet het werk dan wel op de laptop worden opgeslagen.
• Beeldschermloep of handloep.
• Daisy afspeelapparatuur (indien nodig met oordopjes).
• Vergrote of digitale woordenboeken.
• Een extra tafel met een eventuele opzettafel.

c. Hoe regelt de school de verlenging van tijd?

Er is geen sprake van een wettelijk vastgestelde tijdsverlenging.
Voor brailleleerlingen wordt veelal maximaal verdubbeling van tijd geadviseerd (soms ook voor zeer-slechtzienden), de slechtziende leerlingen krijgen veelal 50% tijdverlenging toegekend. (conform de staatsexamens).

1. Per vak nagaan hoeveel tijd de leerling nodig zal hebben gezien zijn/haar visuele beperking op basis van opgedane ervaring. N.B.: denk hierbij ook aan de kijk- en luistertoetsen.

2. Het vak waarvoor de meeste extra tijd nodig is als uitgangspunt nemen voor de melding in het elekronisch schooldossier voor wat betreft de benodigde extra tijd voor alle vakken.

Aanbeveling: in het jaar, voorafgaande aan het examenjaar , maakt de leerling verschillende examens van de voorgaande jaren, om te onderzoeken waar moeilijkheden liggen en welke alternatieven er zijn. Laat ook een volledig examenin één keer maken om te kijken hoe lang de leerling er dan over doet.

Het is echter een bekend gegeven dat spanning bij veel visueel beperkten nadelig werkt op het leestempo.
Doordat de visueel beperkte leerling meestal overzicht mist bij het lezen vraagt het beantwoorden van vragen n.a.v. leesteksten, meerkeuzevragen, evenals het bekijken van illustraties (slechtzienden) meer inspanning en concentratie. De leerling moet zichzelf de rust kunnen gunnen een bepaalde alinea nogmaals op te zoeken en te herlezen.

Omdat het voor de visueel beperkte leerling van belang is ook rustpauzes te hebben, kan dit voor de examendagen betekenen, dat het rooster moet worden aangepast, of dat de leerling met eigen pauzes in een aparte ruimte aan het werk wordt gezet.

Indien er twee vakken op een dag vallen kan het eerste examen vroeger starten. De aangepaste opgaven worden in een aparte envelop geleverd en kunnen eerder geopend worden.

Een andere mogelijkheid is het 2^deexamen van die dag in het 2^detijdvak af te nemen. Een herkansing is dan mogelijk in het 3^de tijdvak.

d. Extra personen aanwezig tijdens het examen:

1. Indien het examen in een aparte ruimte wordt afgenomen dan moeten er 2 surveillanten aanwezig zijn. Dit hoeven geen docenten te zijn.

2. Wanneer er een voorlezer en/of tekenhulp noodzakelijk is, dient deze ruim van te voren bij de leerling bekend te zijn. Zo mogelijk is de voorlezer/tekenhulp een vakdocent, dit mag niet de eigen docent van de leerling zijn.

3. Checklist bijzondere maatregelen/aandachtspunten.

Een lijst met mogelijke problemen die een visueel beperkte leerling kan ondervinden bij het maken van het examen. De mogelijke oplossingen komen hier dan uit voort. Deze checklist is samen met de leerling en de mentor (eventueel vakdocent) in te vullen. Hij kan dan als leidraad fungeren bij de aanvraag aanpassingen examen.

Zie hiervoor bijlage 4: Checklist. Naar bijlagen

4. Protocol geheimhouding bij CSE.

Dit protocol heeft betrekking op het geheimhouden van een examen.
In een aantal gevallen is het noodzakelijk dat de examenenvelop eerder geopend dient te worden.

In dit document wordt de procedure beschreven, waaraan voldaan dient te worden.

Zie bijlage 5: Protocol geheimhouding bij het centraal schriftelijk examen.

5. Aanwijzingen voor het gebruik van een laptop.

Beschreven wordt:
- waar de school en de leerling vooraf voor moeten zorgen.
- waar de leerling en de aanwezige personen tijdens het examen voor moeten zorgen.

Zie bijlage 6: Het gebruik van een laptop.

6. Tips.

Een aantal tips rondom het centraal schriftelijk examen, welke niet in voorgaande documenten zijn genoemd.

Zie bijlage 7: Tips.