Contact
Bob SminkBob Smink
Gepubliceerd op

Het examen van een braillekandidaat

Inleiding:

Het betreft hier de kandidaten waarbij het regulier CSE wordt aangepast op vorm en inhoud (indien noodzakelijk). Hiervoor worden de opgaven ruim voor de examens beoordeeld door deskundigen. Afbeeldingen worden omschreven of in reliëf weergegeven, formules worden lineair gemaakt en opgaven worden zo nodig aangepast of vervangen door vergelijkbare opgaven. Soms is inhoudelijke aanpassing niet mogelijk en kan een vervangend examen aangeboden worden.
Braillekandidaten hebben een aantal extra faciliteiten nodig zoals: de ruimte waarin het examen wordt afgelegd, de gebruikte hulpmiddelen bij het examen, de extra tijd die nodig is voor het examen en de personen die bij het examen aanwezig zijn.

Als uitgangspunt voor het faciliteren van de examens voor visueel beperkte kandidaten wordt uitgegaan van Artikel 55 lid 1 van het eindexamenbesluit:

‘De directeur kan toestaan dat een gehandicapte kandidaat het examen geheel of gedeeltelijk aflegt op een wijze die is aangepast aan de mogelijkheden van die kandidaat. In dat geval bepaalt de directeur de wijze waarop het examen zal worden afgelegd.’

Hij doet hiervan zo spoedig mogelijk mededeling aan de inspectie via het internet-schooldossier(ISD).
Het internetschooldossier is niet hetzelfde als het elektronisch schooldossier.
Bij ‘vraag en antwoord’ vindt men alle informatie over wat het precies inhoudt. Alle faciliteiten waar de visueel beperkte kandidaat gebruik van maakt, dienen in het internet-schooldossier te worden vastgelegd. De inspecteur heeft hierin inzage.
In artikel 55 wordt vervolgens onder lid 2, gesproken over ‘Tenzij sprake is van een objectief waarneembare lichamelijke handicap’. Deze zinsnede is van toepassing op o.a. visueel beperkte kandidaten. Zij hebben een objectief waarneembare handicap.

Het vervolg van het artikel (lid 2a t/m lid 5) is niet van toepassing op kandidaten met een visuele beperking. Het geeft een opsomming van regels betreffende kandidaten die een niet objectief waarneembare handicap hebben, dus voor kandidaten met een andersoortige handicap dan een duidelijke lichamelijke handicap (bv. dyslectie). Daar is dan ook een deskundigenverklaring vereist.

Zie bijlage 1: artikel 55

Dit betekent dat voor visueel beperkte kandidaten een uitzondering gemaakt wordt op de onder lid 2 b genoemde 30 minuten tijdverlenging.

In de Septembermededeling van Examenblad.nl is een bijlage opgenomen v0or kandidaten met een beperking centrale examens (zie bijlage onderaan deze pagina). Hierin staat o.a. beschreven dat de verlenging van de tijdsduur bij kandidaten met een visuele beperking niet tot het standaard halve uur beperkt hoeft te blijven. Voor braillekandidaten is dubbele examentijd toegestaan.

Zie bijlage 2: Brochure kandidaten met een beperking Centrale Examens 2018

Het is een bekend gegeven dat spanning bij veel braillekandidaten nadelig werkt op het werktempo. Door het werken met een brailleleesregel mist de kandidaat overzicht en vraagt het beantwoorden van vragen n.a.v. leesteksten, meerkeuzevragen, bronnen opzoeken evenals het gebruik van reliëftekeningen, tabellen en grafieken meer inspanning en concentratie. De kandidaat moet zichzelf de rust kunnen gunnen een bepaalde alinea nogmaals op te zoeken en te herlezen. Gedetailleerde informatie betreffende de consequenties van de beperking voor het volgen van onderwijs, vindt men terug in het begeleidingsplan.

tekening braille

Het formeel en praktisch regelen van het examen van een braillekandidaat

De school inventariseert de (on)mogelijkheden per vak en brengt de gewenste aanpassingen in kaart.Het is aan te bevelen dat deze inventarisatie besproken wordt door de examencoördinator van de school, ambulant begeleider, slechtziende kandidaat en eventueel mentor en ouders. Het is raadzaam alles wat afgesproken is rond het examen op papier te zetten en te ondertekenen. Hier kan de checklist als leidraad fungeren.

Zie bijlage 3: Checklist.

Alle betrokken moeten op de hoogte zijn om misverstanden te voorkomen. Zorg voor één aanspreekpunt in de school voor docenten, kandidaat en ouders.

Wat een school formeel moet regelen:

a. Digitaal formulier aantal examenkandidaten:

Scholen moeten voor 15 oktober digitaal (via inlog) hun aantal examenkandidaten (ook de braillekandidaat) doorgeven.

b. Bestelformulier speciale uitvoeringen examenopgaven voor visueel beperkte kandidaten:

Dit formulier moet worden gebruikt indien speciale uitvoeringen van het examen gewenst zijn en voor het aanvragen van digitale woordenboeken.
Het ‘bestelformulier speciale uitvoeringen examenopgaven voor visueel beperkte kandidaten’ moet per mail bij examens@duo.nl worden aangevraagd. Dit formulier dient ingevuld te worden door de examensecretaris in samenwerking met de Ambulant Begeleider. Deze moet voor 15 oktober per mail weer teruggezonden worden naar examens@duo.nl. De volgende aanpassingen kunnen via dit bestelformulier bij DUO- examendiensten aangevraagd worden.

Met speciale uitvoeringen worden bedoeld:

1. Edu-CD:

  • dit is het inhoudelijk aangepaste examen ten behoeve van de brailleleesregel. Zie
    inleiding.

2. Daisy CD-rom:

  • dit is het inhoudelijk aangepaste examen bij het gebruik van de Daisyspeler
    of de Daisy-software op de laptop.

3. Vervangende examens:

Bijvoorbeeld het examen aardrijkskunde (havo/vwo) i.v.m. het gebruik van de Bosatlas. Dit geldt niet voor het examen aardrijkskunde voor vmbo (hier wordt geen Bosatlas gebruikt).
Ook voor de examens kunstvakken (beeldend/dans/drama/algemeen) en muziek kunnen vervangende examens worden aangevraagd. Deze examens zijn sterk multimediaal en doen een geïntegreerd beroep op zien en luisteren. Bij de examens aardrijkskunde, kunst en muziek kan gekozen worden voor (semi-)mondelinge afname door de eigen docent met een gecommitteerde van de staatsexamens (besluit tot aanvraag van een vervangend examen in overleg met de ambulant begeleider van de kandidaat).

Indien er een vervangend examen is aangevraagd op het formulier dan wordt er door DUO een gecommitteerde toegewezen.
Eind februari/begin maart krijgt de school bericht welke gecommitteerde toegewezen is.
Dan kan de docent met de gecommitteerde afspraken maken over de vorm waarin het examen afgenomen wordt: een vervangend schriftelijk examen en/of mondeling examen.
Veel kandidatenen geven de voorkeur aan een schriftelijk examen, waarbij ze rustig kunnen nadenken, wat kunnen uitproberen en verbeteren.
In overleg met de gecommitteerde kan daarom gekozen worden of het eindexamen een combinatie van een schriftelijk en een mondeling examen wordt.

De opgaven worden door de eigen docent van de school gemaakt. De opgaven en de normering worden vóór 1 april van het examenjaar aan de gecommitteerden via de mail toegezonden. Gezamenlijk worden het werk en de normering definitief vastgesteld.
Eenvoudige tekeningen en grafieken kunnen door de docent tijdig naar Dedicon worden gestuurd om te laten omzetten in voelbare tekeningen.

Nadat de kandidaat het schriftelijk deel van het examen heeft gemaakt, wordt het werk door de examinator en de gecommitteerde nagekeken. Onderling overleggen zij of het nog noodzakelijk is een mondeling examen van maximaal 30 minuten met de kandidaat af te spreken. Het mondeling is, indien noodzakelijk, alleen ter verduidelijking bedoeld. Dit mondeling moet binnen een week na het CSE worden afgenomen.
Het cijfer wordt in gezamenlijk overleg van docent en gecommitteerde vastgesteld.

Ook voor dit vervangend examen kan de kandidaat in het 2e tijdvak een herkansing aanvragen, dat op identieke wijze afgenomen moet worden.

Examens in het 2de tijdvak worden in principe niet inhoudelijk aangepast. De tijd om aan te passen is dan te kort.
Als van te voren duidelijk is dat van het 2de tijdvak gebruik gemaakt gaat worden,
bijvoorbeeld door onvoorziene omstandigheden, kunnen wel aangepaste examens aangevraagd worden.
De uiterste datum van aanvragen is de laatste dag van het 1ste tijdvak.
Het 3de tijdvak kan wel inhoudelijk worden aangepast. Dit wordt dan aangevraagd na de examenuitslag.

Bijlage 4: Een mondeling afgenomen Centraal Examen

4a. Aangepaste computerexamens vmbo bb/kb

Kandidaten van het vmbo BB en KB gebruiken standaard de computer voor de examens algemene vakken met het toetsprogramma Facet. Hierbij staan de opgaven op het computerscherm en de kandidaat voert de antwoorden in. Omdat dit programma via internet met het Cito verbonden is, worden bij het opstarten automatisch alle andere toepassingen op de computer afgesloten. De kandidaat kan daardoor geen gebruik maken van de brailleleesregel. Voor braillekandidaten is het daarom niet mogelijk om deze standaardexamens te maken.
Voor braillekandidaten zijn aangepaste examens te bestellen: als Word-bestand voor op de laptop, waarbij de brailleleesregel wel gebruikt kan worden. Daarom moet de school de braillekandidaat afzonderlijk aanmelden op een speciaal formulier, dat aan te vragen is bij examens@duo.nl

4b. Het CSPE (centraal schriftelijk praktijk examen)

Als een braille kandidaat met onderdelen van het CSPE niet kan mee doen, dan kan er een aangepast examen worden aangevraagd.
Als het vak op het formulier wordt aangegeven zal de consulent(e) van het CvTE met de school bespreken wat de mogelijkheden zijn.

5. Rekentoets:

Het aanvragen van de rekentoets

Vanaf het schooljaar 2017-2018 kan de aangepaste rekentoets voor een kandidaat met een visuele beperking worden aangevraagd via de persoonlijke pagina (Examenblad.nl) van de examensecretaris. Dit kan tot 2 weken voor de toets!

___________________________________________________________________

Deze tekst komt op deze persoonlijke pagina:

“Aanvragen rekentoetsen voor visueel beperkte kandidaten

Voor visueel beperkte kandidaten, waarvoor de reguliere afname niet geschikt is, kan door de examensecretaris een aangepaste rekentoets worden aangevraagd bij DUO via het aanvraagformulier (via de link ‘Toevoegen kandidaat’).
Voor alle informatie over de aangepaste afname, zie:  [hier wordt doorgelinkt naar de info in de bijlage]
Het formulier dient zo’n twee weken voor de start van de betreffende afnameperiode in het bezit te zijn van het DUO, zie de activiteitenplanning 2017-2018 voor de exacte deadlines.

  • Toevoegen kandidaat

Indien u nog niet alle gegevens tot uw beschikking heeft om het aanvraagformulier voor een aangepaste rekentoets volledig in te vullen, dan kunt u het formulier downloaden als pdf-versie (via de link ‘Formulier downloaden als pdf’). Zodra u de vereiste informatie voor de aanvraag heeft verzameld, verzoeken wij u het online aanvraagformulier in te dienen (via de link ‘Toevoegen kandidaat’).

  • Formulier downloaden als pdf

Hieronder kunt u in de tabel zien wat de status van de aanvraag is. Als DUO de status van een aanvraag wijzigt, ontvangt u daarover een automatisch gegenereerde e-mail”.

___________________________________________________________________

Oefentoets rekenen

Oefentoetsen zijn hier te vinden: http://www.eduvip.nl/rekentoets/

 Zie bijlage 5: De rekentoets in het VO

6. Gedigitaliseerde woordenboeken:

bv. het voor de doelgroep aangepaste Prisma woordenboek, deze werkt met de vergroting- en spraaksoftware van de kandidaat.
Het gebruik van digitale woordenboeken tijdens het examen, is wel toegestaan voor braillekandidaten (cluster 1). Dit moet echter wel aangegeven worden op het aanvraag formulier. De inspectie maakt dus een uitzondering voor deze doelgroep

Wat een school praktisch moet regelen:

Te bespreken onderwerpen:

NB. De school is verplicht alle praktische aanpassingen te melden in het ISD.

a. T.a.v. de examenruimte:

  • Is er een mogelijkheid om netspanning te gebruiken?
  • Is er een verlengsnoer aanwezig?
  • Bij verlengde examentijd moet er rekening gehouden worden met de plaats van de kandidaat.
  • Is het werken in een aparte ruimte wenselijk?
  • Hoe is de ventilatie in de aparte examenruimte?
  • Hoe is de gehorigheid in de aparte examenruimte?

b. T.a.v. de hulpmiddelen die ingezet kunnen worden tijdens het examen:

  • Een geschoonde laptop zonder internetverbinding.
  • Gedigitaliseerde woordenboeken.
  • Digitale rekenmachine op de computer of laptop.
  • Een reservelaptop met de benodigde software is aan te bevelen.
  • Een lege USB-stick, waarop de kandidaat zijn werk kan opslaan.
  • Printer. Deze hoeft niet in dezelfde ruimte te staan. Werk kan worden opgeslagen op
    een USB-stick en daarna met de kandidaat ergens anders worden uitgeprint. Uiteraard
    moet het werk als back-up ook op de laptop worden opgeslagen.
  • Daisy-afspeelapparatuur (indien nodig met oordopjes).

c. T.a.v. het examenrooster:

  • Indien er twee vakken op een dag vallen kan bv. het eerste examen vroeger starten,
    of het tweede examen later beginnen.
  • Een andere mogelijkheid is om een van de twee examens van die dag in het 2de
    tijdvak te maken. Een herkansing is dan mogelijk in het 3de tijdvak (in augustus)
  • De kandidaat heeft recht op voldoende pauze tussen de examens.

d. T.a.v. het inzetten van extra personen tijdens het examen:

  • Het is toegestaan om bv. een voorleeshulp in te schakelen.
  • Het is dan aan te raden het examen in een aparte ruimte af te nemen.

Het inzetten van deze extra personen kan o.a. noodzakelijk zijn, indien:

  • Er niet voor “100%” nauwkeurig een reliëftekening kan worden afgelezen; het werken
    met een mm-verdeling bij de exacte vakken problematisch is.
  • Het onderscheid tussen een rechte en een lichte kromme moeilijk te voelen is.
  • Auditieve ondersteuning nodig is. Dit indien de kandidaat geen gebruik van Daisy wenst te maken.
  • Het werken met bronnen en legenda’s veel tijd kost.
  • Het examen in een aparte ruimte wordt afgenomen. Dan moeten er 2 surveillanten aanwezig zijn.
  • Wanneer er een voorleeshulp noodzakelijk is, dient deze ruim van te voren bij de Kandidaat bekend te zijn. Zo mogelijk is de voorleeshulp een vakdocent. Dit mag niet de eigen docent van de kandidaat zijn.
  • Het is raadzaam een examen op deze wijze te oefenen.

e. T.a.v. de tweede correctie:

  • Het is gewenst dat er een voorblad wordt gemaakt met specifieke gegevens van de braillekandidaat.
    Zie bijlage 6: voorblad t.b.v. tweede corrector

brailleleesregel

Aanwijzingen voor het gebruik van een laptop.

Algemeen: de braillekandidaat moet werken op zijn eigen laptop, omdat hierop de benodigde sofware voor de leesregel en spraak is geïnstalleerd.

Vóór het examen:

De school moet ervoor zorgen dat:

  • een kandidaat een plaats krijgt in de examenruimte, dichtbij een stopcontact
    (eventueel gebruik maken van een verlengsnoer).
  • zij tijdig vóór aanvang van de examenzitting controleert, of alle opgaven in de vereiste
    (lees-/luister-)vorm geïnstalleerd zijn.
  • er tijdens het examen iemand op school aanwezig is met de nodige kennis van ICT.
  • er, indien mogelijk, een reservesysteem beschikbaar is.
  • de laptop, behoudens de specifieke software, geschoond is en geen internet toegang
    heeft.
  • het beeldscherm van de laptop niet leesbaar is voor de andere kandidaaten.

De kandidaat moet ervoor zorgen dat:

  • hij beschikt over een lege USB-stick.
  • de geschoonde laptop maximaal is opgeladen en een verlengsnoer
    aanwezig is.
  • alle apparatuur nog eens getest is en ook een printertest gedaan is.

Tijdens het examen:

De kandidaat moet ervoor zorgen dat:

  • zijn laptop op netspanning is aangesloten.
  • hij de betreffende examen cd-rom naar de harde schijf van zijn laptop kopieert.
  • hij regelmatig zijn gemaakte werk opslaat.
  • hij de vragen beantwoordt en de opdrachten maakt in een document op de
    harde schijf,.
  • hij aan het begin van elk document de volgende gegevens noteert: naam,
    examennummer, vak, niveau, datum, leerkracht.
  • hij aan het eind van het examen alle antwoorden op de USB-stick zet en de uitwerkingen onder een duidelijke naam bewaart.
  • hij aan de surveillant vraagt om te controleren of alle uitwerkingen erop staan.
  • hij vervolgens, in aanwezigheid van de surveillant, alle uitwerkingen op gewaarmerkt (schoolstempel) papier uitprint en samen met de USB-stick aan de betreffende surveillant afgeeft.

Na het examen:

De school moet ervoor zorgen, dat:

  • de kandidaat de examenruimte niet verlaat, voordat het werk volledig uitgeprint en
    gecontroleerd is en de ingevulde bijlagen ook ingeleverd zijn.
  • een printuitdraai van een examen voorzien is van nummering, ondertekend is en van
    een officieel schoolstempel is voorzien (het wordt dan als officieel document gezien).
  • Na het uitprinten, het gemaakte werk van de harde schijf van de laptop en de USB-stick verwijderd is.
    appek met diploma

Oefenexamens:

Aangepaste examens als oefenmateriaal ten behoeve van visueel beperkte kandidaten die zijn aangewezen op het gebruik van braille- en/of spraakuitvoer zijn te vinden op Eduvip.nl onder ‘Vakgebieden’. Hier vindt u ook een document over gebruik examens en bestellen reliëftekeningen.

Bijlages:

Bijlage 1 Artikel 55
Titel: Bijlage 1 Artikel 55 (186 clicks)
Onderschrift:
Filename: bijlage-1-artikel-55-2.docx
Size: 14 KB
Bijlage 2 Brochure kandidaten met een beperking VO 2018
Titel: Bijlage 2 Brochure kandidaten met een beperking VO 2018 (17 clicks)
Onderschrift:
Filename: bijlage-2-brochure-kandidaten-met-een-beperking-vo-2018-2.pdf
Size: 613 KB
Bijlage 3 Checklist brailleleerlingen
Titel: Bijlage 3 Checklist brailleleerlingen (243 clicks)
Onderschrift:
Filename: bijlage-3-checklist-brailleleerlingen.doc
Size: 64 KB
Bijlage 4 Een mondeling afgenomen centraal examen
Titel: Bijlage 4 Een mondeling afgenomen centraal examen (191 clicks)
Onderschrift:
Filename: bijlage-4-een-mondeling-afgenomen-centraal-examen-2.pdf
Size: 169 KB
Bijlage 5 De Rekentoets in het VO braillekandidaten
Titel: Bijlage 5 De Rekentoets in het VO braillekandidaten (26 clicks)
Onderschrift:
Filename: bijlage-5-de-rekentoets-in-het-vo-braillekandidaten.doc
Size: 33 KB
Bijlage 6 voorbeeld van voorblad brailleleerling
Titel: Bijlage 6 voorbeeld van voorblad brailleleerling (259 clicks)
Onderschrift:
Filename: bijlage-6-voorbeeld-van-voorblad-brailleleerling.doc
Size: 29 KB


________________________________________________________________________
DISCLAIMER:

Deze tekst maakt de regelgeving rondom examinering van kandidaten met een visuele beperking hanteerbaar door onder andere de regelgeving van het Ministerie van OCW en van CvTE en de door de inspectie gehanteerde richtlijnen overzichtelijk en in samenhang te presenteren. Aan de samenstelling van de tekst is de grootst mogelijk zorg besteed, de tekst is ook voorgelegd aan o.m. het College voor Toetsing en Examens. Desondanks kunnen we niet geheel uitsluiten dat de tekst op onderdelen afwijkt of lijkt af te wijken van wet- en regelgeving. In dat geval kunnen aan de tekst op deze website geen rechten worden ontleend en gelden wet- en regelgeving. Als bij de uitvoering van het beleid in scholen of instellingen spanning wordt geconstateerd tussen deze tekst en wet- en regelgeving, dan kan contact worden opgenomen met CvTE (tel: 030-2840700). Wij stellen het op prijs als het ook aan ons wordt gemeld, zodat de site waar nodig nog verder kan worden verbeterd en verduidelijkt.
________________________________________________________________________

Deel dit artikel