Vergelijkend onderzoek Kurzweil(KES)-bestanden met PDF- en Word-bestanden

Aanleiding voor dit onderzoek is de vraag van leerlingen, ouders, AOB-ers, docenten en ergotherapeuten of een Kurzweil bestand (KES) en daarmee het programma Kurzweil, een bruikbaar alternatief is voor de meer gangbare digitale schoolboeken (foto-PDF’s en Wordbestanden) voor slechtziende leerlingen.
In dit document worden de voor- en nadelen en een overzicht van de voornaamste eigenschappen van de digitale schoolboeken van Dedicon weergegeven.

Voordelen/nadelen digitale schoolboeken

KES-bestanden
Dedicon levert beveiligde Kurzweil bestanden -> SEK bestanden

Voordelen:

• identiek aan originele boek (kleur, lay-out, afbeeldingen, paginanummering)
• (voor)leesvolgorde is vastgelegd en daardoor wordt document altijd in logische volgorde voorgelezen
• woorden in een vreemde taal zijn gecodeerd, waardoor ze automatisch in de juiste taal worden voorgelezen
• met gebruik van de muis is het mogelijk om in bestanden te schrijven
• het programma Kurzweil heeft veel mogelijkheden ten aanzien van spellingscontrole, woordvoorspelling etc
• voorleesmogelijkheden op verschillende niveau’s, zoals regel, zin of alinea

Nadelen:

• werkt niet handig bij grote vergrotingen: wordt onscherp en informatie valt buiten het scherm
• het programma is vaak traag (laden van pagina duurt lang, invullen van tekstboeken gaat moeizaam – duurt lang voordat de cursor voor tekstinvoer verschijnt)
• weergave SEK bestanden niet aanpasbaar (kleuren, lettertype, markeringsblok, e.d.)
• Kurzweil wordt waarschijnlijk niet vergoed naast een vergrotingsprogramma
• niet alle schoolboeken zijn verkrijgbaar in SEK formaat (alleen meest gebruikte)
• buiten Kurzweil programma geen vergroting/spraakondersteuning voor bedieningselementen (zoals startmenu, dialoogvensters)
• gezien de vele mogelijkheden van spellingscontrole is dit programma minder geschikt als het leren schrijven en spelling van toepassing is
• het is niet mogelijk door te bladeren met behulp van muiswieltje, scrolbar of pijltje (elke pagina wordt separaat getoond, met page down kan nieuwe pagina worden geopend)
• vergrotingsfactor is lastig vast te leggen voor het volledige document. Per pagina verandert de vergrotingsfactor regelmatig.
• Gebruikte kleuren / lettertypen in programma Kurzweil zijn niet te wijzigen, zowel bij voorlezen en maken van notities

Foto-PDF (gescande pagina’s)

Voordelen:

• weergave gelijk aan origineel (dus zelfde lay-out, afbeeldingen, paginanummering) met uitzondering van  oude PDF’s – die zijn nog zwart/wit
• met behulp van  speciale programma’s zoals PDF XChange viewer of Foxit Reader kun  je direct werkboeken invullen
• buiten Adobe Reader wel vergroting/spraakondersteuning met gebruik van hulpmiddel voor bedieningselementen (zoals startmenu, dialoogvensters)
• veel boeken beschikbaar in dit formaat

Nadelen:

• tekst voorlezen niet mogelijk
• niet alle boeken zijn in kleur (nieuwe PDF’s wel in kleur als dat relevant is).
• bij grote vergrotingen valt informatie buiten het scherm
• tekstboeken alleen in te vullen met muis in combinatie met PDF xchange Viewer of Foxit Reader.
• niet goed toegankelijk met hulpmiddelen, zoals Zoomtext en Supernova

EDU-bestanden (Word documenten)

Voordelen:

• werkt snel
• volledig toegankelijk met hulpmiddelen en toetsenbord; hierbij zijn alle functionaliteiten van hulpmiddelen te gebruiken
• weergave instelbaar (kleuren, lettertypes, lettergroottes)
• direct tekstinvoeren bij werkboeken

Nadelen:

• lay-out komt niet overeen met origineel
• documenten bevatten geen afbeeldingen

Conclusie:

Een KES bestand onderscheidt zich met name van de andere digitale boeken door de mogelijkheid om direct in de originele lay-out (lange) stukken tekst te laten voor lezen (al dan niet met leesmarkeringen).
Voor leerlingen die deze optie wenselijk vinden en niet afhankelijk zijn van toetsenbordbediening, een vergrotingsprogramma of contrast/kleurinstellingen kan een KES-bestand een bruikbaar alternatief zijn voor een foto-PDF of EDU bestand (of zwartdruk).

Teleurstellend is dat het invullen van werkboeken niet handig werkt. Met name omdat dit erg traag en bewerkelijk is (de tekst wordt niet geplaatst op de plek waar je de cursor neerzet, maar er net iets onder. Met de muis moet je de tekst naar de juiste positie slepen. Daarnaast is het navigeren door het boek wel lastig door wisselende vergrotingsfactoren en weergave per pagina.

Voor leerlingen die wel afhankelijk zijn van vergrotingshulpmiddelen zie ik niet veel meerwaarde voor het gebruik van KES bestanden. Bij grote vergrotingen worden de teksten snel onscherp (eerder dan bij een foto-PDF). Waarschijnlijk krijg je Kurzweil niet vergoed naast een vergrotingsprogramma. Kurzweil biedt dan te weinig functionaliteit, zeker als je ook andere toepassingen wilt gebruiken als Internet, Word, mail en Powerpoint.

Om de digitale boeken te kunnen lezen zijn verschillende leesprogramma’s nodig. Voor foto-PDF’s is PDF XChangevierwer of Foxit Reader nodig (vanwege mogelijkheid tekstnotities in te voegen), voor KES (en SEK) is Kurzweil nodig en voor EDU-bestanden Word. Voor veel leerlingen zal naast deze leesprogramma’s een vergrotingsprogramma noodzakelijk zijn, omdat de leesprogramma’s onvoldoende mogelijkheden hebben om bijvoorbeeld de inhoud groot genoeg weer te geven. Tijdens het onderzoek is uitgegaan van de combinatie van mogelijkheden van het leesprogramma en van de hulpmiddelen. Behalve bij Kurzweil, omdat dit geen standaard of gratis programma is en zal moeten worden aangevraagd bij het UWV. Deze vergoed naar alle waarschijnlijkheid maar 1 hulpmiddel. Vandaar dat bij de conclusie Kurzweil is beoordeeld zonder gebruik van een hulpmiddel.

Petra Hakvoort en Wendy Voorn,
December 2011
vragen en/of opmerkingen graag naar: petrahakvoort@visio.org of wendyvoorn@visio.org