Contact
Liduin van SchaijkLiduin van Schaijk
Gepubliceerd op

Gedeelde aandacht

Het kunnen delen van  de aandacht voor een voorwerp of gebeurtenis vormt de basis in het aangaan van sociale relaties. Hoe verloopt deze ontwikkeling bij blinde kinderen?

Ontwikkeling

Een belangrijke mijlpaal in de sociaal emotionele ontwikkeling is het kunnen hebben van gedeelde aandacht . Kinderen kunnen tussen de 9e en 12e maand hun aandacht voor een voorwerp of een gebeurtenis steeds meer delen met iemand anders. Voor die tijd richten kinderen hun aandacht maar op één ding tegelijk , bijvoorbeeld op zijn speeltje óf op de ouder. Als een kind de gedeelde aandacht ontwikkelt gaat het vaak wijzen naar een voorwerp om zijn ervaring te delen met de ouder of iemand anders. Ook wijst het kind naar het voorwerp om op deze manier te vragen of de ouder het speeltje voor hem wil pakken.   Het kind let hierbij op de reactie van zijn ouder en doet deze reactie vaak na (spiegelen). Deze stap in de ontwikkeling van het kind is zo belangrijk, omdat dit de eerste keer is dat het kind toont dat het andere mensen begrijpt en door heeft dat andere mensen ook denken en bedoelingen hebben. Dit vormt de basis van het kunnen aangaan van sociale relaties.

Voor blinde kinderen is het lastiger om de gedeelde aandacht te verwerven . Blinde kinderen missen waar hun ouders hun aandacht op richten. Als ouders niet vertellen waar ze mee bezig zijn dan moet het blinde kind dit afleiden uit wat het hoort en aan de bewegingen van hun lichaam en handen. Voor de ouders van blinde kinderen is het lastig om te weten waar de aandacht van hun kind op gericht is. Dit is moeilijker af te lezen van hun gezichtsuitdrukking of lichaamstaal. Als kinderen meer kunnen vertellen wat hen bezig houdt en de taal meer tot ontwikkeling is gekomen wordt dit makkelijker. Op de leeftijd van 18-24 maanden gaan blinde kinderen steeds meer gedeelde aandacht toepassen in verschillende situaties , deze ontwikkeling ontstaat dus wat later vergeleken met ziende kinderen.

Hoe stimuleer je gedeelde aandacht?

  • Een voorloper van de gedeelde aandacht is de wederzijdse tactiele (=tast) aandacht. Door samen aan een voorwerp te voelen, ervaart het blinde kind contact met de ouder en voelt het zich veilig om verder te gaan ontdekken. Hierbij zijn de handen van de volwassene en van het blinde kind dichtbij elkaar waarbij ze samen een voorwerp aanraken en voor het kind benoemd wordt wat het voelt. Hierbij wordt dus de aandacht voor een voorwerp of een activiteit gedeeld,  waarbij ook gelet wordt op de signalen van het kind. Het is belangrijk de initiatieven van het kind hierbij te volgen en het niet teveel te sturen (Tipkaart gedeelde aandacht en wederzijdse tactiele aandacht, Visio 2016).
  • Als je kind het toestaat dat je je handen ook op het voorwerp houdt dan ga je samen het voorwerp met de handen onderzoeken. Houdt hierbij de handen dichtbij elkaar, ga bijvoorbeeld samen voelen aan een schelp. Volg en imiteer de bewegingen van je kind in zijn spel, neem de tijd en let goed op de reacties van je kind.
  • Let op de lichaamstaal en de handentaal van je kind, hiermee kan hij aangeven wat hij  leuk of interessant vindt. De handentaal en lichaamstaal kan verschillend zijn, het kind kan zijn handen druk bewegen als hij iets leuk vindt en kan zijn handen gesloten houden als hij iets eng vindt.  Zijn lichaam kan voorovergebogen zijn bij interesse, hij kan stil zijn bij het goed luisteren en kan afwerend zijn door naar achteren te bewegen.
  • Benoem waar het kind mee bezig is en waar zijn aandacht op gericht is bij dagelijkse dingen zoals eten, aankleden, wassen. Door taal te gebruiken wordt de aandacht van het kind verwoord en wordt het voor je kind ook makkelijker om zijn aandacht te richten.
  • Benoem de gevoelens van je  kind die  jeop dat moment ziet. Laat merken in intonatie dat je ziet hoe je kind zich voelt. Raak je kind aan en toon zo dat je aandacht hebt  voor zijn gevoelens.
  • Benoem ook waar jouw aandacht op gericht is, ook als je aandacht op iets anders is gericht dan die van je kind.
  • De communicatie kan gestimuleerd worden door wederzijdse tactiele aandacht, door de handbewegingen van het kind na te doen waardoor er als het ware een gesprekje ontstaat.

Wat als het anders gaat?

  • Het kind kan het samen voelen aan een voorwerp afwijzen, dus niet de wederzijdse tactiele aandacht aangaan. Bij blinde kinderen wordt dit vaak veroorzaakt doordat het kind niet voldoende tijd krijgt om op een eigen tempo en eigen initiatief voorwerpen te onderzoeken.
  • Als een blind kind zonder aankondiging iets in zijn hand gestopt krijgt kan hij hiervoor afweer vertonen. Vertellen dat u hem iets geeft, hem het initiatief geven om het voorzichtig te pakken en hem veel tijd geven om het te onderzoeken is belangrijk. Ook kan het zijn dat er sprake is van tactiele afweer.  Neem voor advies contact op met een professional van Visio of Bartimeus.

Inspiratie (literatuur, websites, etc)

  • Tipkaart “Gedeelde aandacht en wederzijdse tactiele aandacht”, door Van Eijden, Hordijk en Ran, februari 2016, Visio[MvO1]
  • Baby’s en peuters met visueel functie-verlies, Handboek voor ouders van jonge blinde en slechtziende kinderen, M. Dik, 2005.

 

 

Auteur: Liduin van Schaik, GZ-psycholoog/orthopedagoog Bartiméus

 

Tipkaart, Gedeelde aandacht en wederzijdse tactiele aandacht
Titel: Tipkaart, Gedeelde aandacht en wederzijdse tactiele aandacht (1 click)
Onderschrift:
Filename: tipkaart-gedeelde-aandacht-en-wederzijdse-tactiele-aandacht.pdf
Size: 323 KB

Deel dit artikel